Jak legalnie płacić mniej podatków?

Nie chodzi o to, aby unikać płacenia podatków – chodzi o to, aby płacić mądrze. – Polski system podatkowy daje wiele możliwości, aby zmniejszyć obciążenia podatkowe i składkowe całkowicie legalnie – zapewnia Daniel Gawryczuk, dyrektor zarządzający sieci biur rachunkowych Tax Safe.

Pierwszą ważną decyzją, którą podejmujemy, już otwierając działalność gospodarczą, jest wybór formy opodatkowania. To ma bezpośredni wpływ na wysokość późniejszych obciążeń podatkowych. Aby dokonać trafnego wyboru formy opodatkowania, należy uwzględnić kilka aspektów: strukturę kosztów i przychodów firmy, formę prowadzenia działalności (osoba fizyczna czy prawna), planowane inwestycje i reinwestycje, możliwość korzystania z ulg, obowiązek płacenia składki zdrowotnej i sposób jej rozliczania. – Nie istnieje jedna „najlepsza” forma opodatkowania. Np. ryczałt i podatek liniowy opłacalne są przy wyższych dochodach – zaznacza Daniel Gawryczuk. –  Z kolei przy dużych kosztach warto rozważyć skalę podatkową lub liniowy PIT. Kluczowe jest dopasowanie formy opodatkowania do konkretnej sytuacji przedsiębiorcy.

Skala, liniowy, ryczałt, CIT

Skala podatkowa to opodatkowanie dochodu według dwustopniowej skali. Podstawowe stawki wynoszą 12 proc. dla dochodów do 120 tys. zł oraz 32 proc., jeśli przekroczymy tę kwotę. Skala podatkowa jest korzystna dla przedsiębiorców o stosunkowo niskich dochodach, którzy chcą korzystać z ulg podatkowych i mają duże wydatki, które mogą odliczyć od przychodu. Jest także odpowiednia dla osób chcących skorzystać z preferencyjnego rozliczenia z małżonkiem lub samotnie wychowujących dzieci. Daje możliwość skorzystania z wielu ulg, np. na dziecko, internet czy rehabilitacyjnej. Jej kolejna zaleta to kwota wolna od podatku, która wynosi 30 tys. zł. Wada to wysoka składka zdrowotna – 9 proc. od dochodu – której nie można odliczyć od podatku. No i ryzyko wejścia w drugi, 32-procentowy próg podatkowy.

Przy podatku liniowym stosowana jest jedna stała stawka podatku, bez względu na wysokość dochodów – 19 proc. Ta forma jest popularna wśród przedsiębiorców osiągających wysokie dochody. Pozwala na uniknięcie znacznie wyższej stawki podatkowej, obowiązującej w drugim progu skali podatkowej (czyli 32 proc.). Podatek liniowy daje też możliwość odliczenia kosztów uzyskania przychodu oraz niższą składkę zdrowotną – 4,9 proc. (z możliwością jej odliczenia do konkretnego limitu). Wśród wad tego rozwiązania trzeba wymienić brak kwoty wolnej od podatku oraz możliwości skorzystania z wielu ulg (m.in. ulgi na dziecko czy rozliczenia wspólnie z małżonkiem lub jako osoba samotnie wychowująca dziecko).

W przypadku ryczałtu podstawę opodatkowania stanowi osiągnięty przychód (a nie dochód) po uwzględnieniu przysługujących odliczeń. Stawki podatku ryczałtowego są zróżnicowane w zależności od rodzaju działalności i wynoszą od 2 do 17 proc. Przy ryczałcie nie ma możliwości odliczenia kosztów uzyskania przychodu. Ta forma będzie więc korzystna dla przedsiębiorców prowadzących działalność o niskich kosztach operacyjnych i tych, którzy nie mają dużych wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Nie ma też możliwości korzystania z ulg podatkowych oraz wspólnego rozliczania się z małżonkiem lub jako samotny rodzic.

Wszystkie powyższe formy opodatkowania dotyczą osób fizycznych. Natomiast osoby prawne, do których zalicza się, m.in.: spółki prawa handlowego (spółki z o.o., spółki akcyjne), podatkowe grupy kapitałowe i inne osoby prawne (np. fundacje, stowarzyszenia), podlegają opodatkowaniu podatkiem CIT. Jego wysokość wynosi 19 proc. Jest też stawka preferencyjna – 9 proc., z której mogą skorzystać nowi podatnicy oraz przedsiębiorstwa, których przychody nie przekroczyły w roku podatkowym równowartości 2 mln euro, przeliczonej na złotówki (tzw. mali podatnicy). Ale istnieją wykluczenia – możliwości opłacania preferencyjnego CIT-u są pozbawieni np. przedsiębiorcy, którzy zdecydowali się przekształcić jednoosobową działalność gospodarczą w spółkę z o.o.

Poczuć ulgę

Jeśli już wybraliśmy formę opodatkowania, to sprawdźmy, jakie w jej ramach mamy możliwości obniżenia podatku PIT.

Pierwsza opcja to ulgi podatkowe. Może to być np. ulga na dzieci, rehabilitacyjna, na robotyzację, na ekspansję. Niektóre ulgi zależą od rodzaju działalności, jaką prowadzimy. Na przykład ulga IP Box, przeznaczona dla przedsiębiorców realizujących działalność badawczo-rozwojową i komercjalizujących prawa własności intelektualnej. Stanowi dopełnienie innej ulgi proinnowacyjnej, na badania i rozwój. Z ulgi IP Box korzystać mogą np. przedsiębiorcy zajmujący się opracowywaniem programów komputerowych. Uprawnia ona do preferencyjnej pięcioprocentowej stawki podatku.

Można też skorzystać z ulg od darowizn. Są różne rodzaje darowizn, m.in. na organizacje pożytku publicznego, na kult religijny, na kształcenie zawodowe. Z ulgi podatkowej, podlegającej pod darowizny, mogą też skorzystać krwiodawcy.

Jeśli oszczędzamy na emeryturę i wpłacamy środki na IKZE, czyli Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego, także przysługują nam ulgi. Wpłaty na IKZE z danego roku można odliczyć w rocznym zeznaniu podatkowym – od dochodu opodatkowanego na skali podatkowej, od dochodu opodatkowanego podatkiem liniowym oraz od przychodu w przypadku ryczałtu. Natomiast w przypadku IKE, czyli Indywidualnego Konta Emerytalnego, ulgę odczujemy dopiero przy wypłacie środków, które są zwolnione z podatku od dochodów kapitałowych.

Kolejnym popularnym sposobem na obniżenie podatku jest wspólne rozliczenie się małżonków, opłacalne szczególnie wtedy, gdy jedno z nich zarabia zdecydowanie mniej albo gdy w ogóle nie uzyskuje przychodów. Ale uwaga – jeśli małżonkowie mają podpisaną intercyzę, nie mogą korzystać ze wspólnego rozliczenia.

Licz koszty

Kolejna metoda na obniżenie podatków, bardzo istotna dla przedsiębiorców, to koszty uzyskania przychodu. To wydatki, jakie podatnik musi ponieść, aby uzyskać dochód. Jeśli je odpowiednio udokumentujemy, pozwoli nam to obniżyć podatek dochodowy. Ale uwaga – koszty uzyskania przychodu mogą rozliczyć właściciele działalności gospodarczych rozliczający się na zasadach ogólnych lub podatkiem liniowym. W przypadku ryczałtu nie ma takiej opcji. Natomiast firmy płacące CIT też mogą odliczać koszty.

Aby koszty można było zakwalifikować do kosztów uzyskania przychodu, muszą spełniać kilka warunków: być poniesione bezpośrednio przez podatnika; być bezzwrotne; mieć związek z prowadzoną działalnością gospodarczą; zostać poniesione w celu uzyskania przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów; zostać właściwie udokumentowane (warto też zwrócić uwagę na artykuł 23. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który mówi, co nie może zostać uznane za koszty uzyskania przychodu). Właściwe udokumentowanie oznacza np. rachunki czy faktury. Właściciele firm do kosztów uzyskania przychodów kwalifikują najczęściej: zakupy towarów, opłaty za wyposażenie i utrzymanie lokalu, usługi księgowe, kupno sprzętu komputerowego i telefonów służbowych, zakup samochodu, wydatki na paliwo, na marketing, na domenę internetową, odpisy na amortyzację środków trwałych. Kosztem będą też raty leasingu, np. samochodu czy innego sprzętu.

Estoński CIT

Estoński CIT, zwany też ryczałtem od dochodów spółek, wprowadzono w Polsce w 2021 roku. Czym różni się od klasycznego CIT-u? W klasycznym modelu CIT przedsiębiorstwa muszą płacić podatek od zysków niezależnie od tego, czy zostaną one wypłacone, czy zatrzymane w firmie. Natomiast w przypadku estońskiego CIT podatek dochodowy od osób prawnych nie jest naliczany w momencie osiągnięcia zysku, lecz dopiero wtedy, gdy zysk zostanie wypłacony wspólnikom, przykładowo w formie dywidendy. –  W praktyce oznacza to, że dopóki zysk pozostaje w spółce i jest reinwestowany, nie płaci się od niego ani złotówki podatku. To szczególnie korzystne dla firm, które chcą się rozwijać i inwestować w nowe projekty, maszyny czy technologie – uważa Daniel Gawryczuk. – A w przypadku wypłaty zysku, należności podatkowe co do zasady są niższe niż w przypadku klasycznego opodatkowania CIT. Trzeba jednak wiedzieć, że estoński CIT ma też swoje ograniczenia i nie wszyscy przedsiębiorcy mogą z niego korzystać, a niektóre branże, np. finansowa czy prawnicza, są w ogóle wyłączone z tego systemu.

Aby skorzystać z estońskiego CIT, podatnik musi spełniać kilka warunków. Wśród nich jest m.in. określona forma prowadzenia działalności: spółka z o.o., spółka akcyjna, prosta spółka akcyjna, spółka komandytowa lub komandytowo-akcyjna. Trzeba też zatrudniać minimum trzech pracowników na umowę o pracę (na pełny etat) i nie wolno posiadać udziałów w kapitale żadnej innej spółki.

Wszystko zostaje w rodzinie

Fundacja rodzinna to rozwiązanie wprowadzone w Polsce w 2023 r. – Fundator przekazuje majątek do fundacji, a beneficjentami mogą być jego dzieci, małżonek czy inni bliscy – wyjaśnia Daniel Gawryczuk. – Dochody fundacji, takie jak dywidendy, odsetki czy sprzedaż aktywów, są zwolnione z podatku tak długo, jak pozostają w fundacji. Opodatkowanie pojawia się dopiero przy wypłacie świadczeń na rzecz beneficjentów, przy czym najbliższa rodzina korzysta ze zwolnienia podatkowego – podobnie jak w przypadku darowizn i spadków w grupie zerowej. W praktyce oznacza to, że fundacja rodzinna pozwala firmie rosnąć, a jednocześnie gwarantuje, że wypracowany majątek pozostanie w rodzinie przez pokolenia. To alternatywa dla rozwiązań zagranicznych, takich jak trusty czy spółki fasadowe, a jednocześnie bardzo skuteczne narzędzie planowania podatkowego i sukcesyjnego.

Warto jednak śledzić zmiany w prawie dotyczące fundacji rodzinnych, ponieważ niedawno Ministerstwo Finansów i Gospodarki zapowiedziało zmiany w ich opodatkowaniu.

– Przedsiębiorcy w Polsce mają coraz więcej możliwości, by dopasować system podatkowy do własnych potrzeb – uważa Daniel Gawryczuk. – Dzięki świadomemu wyborowi formy opodatkowania, wykorzystaniu ulg i wprowadzeniu nowoczesnych rozwiązań można znacząco obniżyć swoje obciążenia.